Wybór zawodu: rola rodziców

Info: 

„Kim jesteś?” – na tak postawione pytanie, większość z nas wymieniłaby w pierwszym odruchu swój… zawód. „Jestem prawnikiem”, „jestem lekarzem”, „jestem astronautą” – niewiele jest w naszym życiu wyborów, które w tak kompleksowy sposób determinują to kim jesteśmy lub kim się czujemy. Wybór zawodu jest więc pod wieloma względami wyjątkowy. Chyba każdy przyzna, że decyzja podjęta często jeszcze w szkole średniej niezaprzeczalnie stanowi punkt zwrotny w życiu praktycznie każdego z nas.

Co sprawia, że wybieramy ten, a nie inny zawód? Że chcemy być tancerzem, a nie naukowcem? Lekarzem, a nie strażakiem? Czynników bez wątpienia jest wiele. W teorii ekonomii zakłada się, że decyzję o wyborze zawodu podejmujemy właściwie na podstawie dwóch informacji – o koszcie wykształcenia oraz przyszłych zarobkach. Gdybyśmy wszyscy byli tacy sami to podążając tym tokiem rozumowania wszyscy wykonywalibyśmy tę samą pracę. Ale nie jesteśmy – różnimy się od siebie zdolnością do nauki różnych przedmiotów i nabywania określonych umiejętności. Wreszcie, jesteśmy mniej lub bardziej produktywni w zadaniach, które otrzymujemy.

I choć model teoretyczny pokazuje nam drogę, dzięki której zarówno indywidualnie osiągalibyśmy największe zyski, jak i cała gospodarka zarabiałaby najszybciej – idealne przypisanie osób do zawodów w praktyce się nie zdarza. Nie każdy kto ma zdolności do wykonywania bardzo skomplikowanej pracy ma środki, aby się wykształcić. Niektórzy pracownicy są (czasem już na poziomie edukacji) dyskryminowani ze względu na cechy, które nie wpływają na ich produktywność, np. kolor skóry czy płeć. Czynniki zewnętrzne wspomniane powyżej są również przedmiotem zainteresowania badań ekonomicznych.

Z punktu widzenia proponowanego projektu interesujący jest jednak inny czynnik, czynnik wewnętrzny, o którym nie możemy zapominać w kontekście wyboru przyszłego zawodu – nasze preferencje. W badaniach naukowych dotyczących wyboru przyszłego zawodu w dziedzinie ekonomii, preferencje były do tej pory traktowane jak „czarna skrzynka”. Ale preferencje nie są przecież cechą, z którą się rodzimy. Są kształtowane w procesie dorastania. A na ich ostateczny kształt bez wątpienia istotny wpływ mają rodzice.

Budget: 

Źródło finansowania | Financing Narodowe Centrum Nauki, PRELUDIUM 11

Budżet łączny | Total budget: 131 398 zł

  • wynagrodzenia dla podstawowych wykonawców | compensation to researchers: 36 000zł
  • komputery i oprogramowanie | hardware and software: 9 500 zł
  • konferencje, materiały, organizacja eksperymentu | conference travels, materials, experiment: 65 582 zł
  • koszty pośrednie dla Wydziału Nauk Ekonomicznych | overheads for Faculty of Economics: 10 158 zł
  • koszty pośrednie dla Uniwersytetu Warszawskiego | overheads for University of Warsaw: 10 158 zł
Purpose: 

Celem prezentowanego projektu jest sprawdzić i opisać, w jakim stopniu przykład oraz przekonania rodziców mogą mieć wpływ na kształtowanie się preferencji, a w konsekwencji wybory młodych ludzi na rynku pracy. Obserwując rodziców, słuchając ich rad i opinii, dzieci budują obraz świata, w którym chcą żyć. Jeśli rodzice są dla nich wzorem częściej decydują się podążać ich śladem lub korzystać z ich rad. Dlaczego ten mechanizm może być ważny?

Rozważania dotyczące wpływu rodziców na decyzje zawodowe dzieci wydają się szczególnie istotne z punktu widzenia tzw. „samoselekcji” do zawodów. Kiedy spojrzymy na rynek pracy i to kto trafia do jakiego zawodu, możemy z łatwością wyodrębnić zawody zdominowane przez mężczyzn i te zdominowane przez kobiety. Pojawia się więc pytanie: czy taki rozkład wynika z preferencji czy może wpływ mają inne czynniki? Rynek pracy się zmienia – zarówno kobiety, jak i mężczyźni coraz częściej wybierają zawody tradycyjnie zarezerwowane dla przedstawicieli innej płci. To sugerowałoby, że różnice w preferencjach nie wynikają z tzw. „biologii”. Jednocześnie luka w partycypacji, w niektórych zawodach nadal pozostaje. Co więcej, kobiety częściej wybierają gorzej płatne zawody, co skutkuje luką płacową między kobietami a mężczyznami. Z tej perspektywy zbadanie mechanizmu kształtowania się preferencji zawodowych wydaje się nie tylko ciekawe, ale również ważne dla prawidłowego rozwoju.

W toku | Work in progress

  • Gender occupational segregation: the role of parents ( )

    Gender occupational segregation is one of the most stable phenomena of the labor market. In this study we employ PSID dataset to test whether the fact that women have different professions than men can be, at least partially, explained by their parents occupational history. We find that fathers profession, both first one and the one observed by the son correlate positively with gender intensity of son's occupation. Mother's first occupation is associated with daughter's, but the one that it is performed by mother during daughter's growing up is insignificant. While father's profession is negatively correlated with gender intensity of daughter's profession, mother's occupation does not matter for son's career.

    Magdalena
    Smyk
  • Gender beliefs and planned occupation: high school pupils and their parents ( )

    Psychology and sociology literature suggests that the fact that women are less likely to work in STEM occupations may be caused by gender stereotypes related to differences in math and science abilities. In this study we test whether, particularly parents' beliefs are associated with their children's gender beliefs and with their choices of occupation. We show that the correlation between parents' and children's beliefs is strong. We use High School Longitudinal Study data - survey conducted among US 9th graders, their parents and teachers. Finally, we also test to what extend gender beliefs (parents' and own) correlate with planning to work in STEM fields by highschool pupils. We find that girls are discouraged (and boys encouraged) by parents believing that boys are better in math and science, and that the effect of parent's beliefs are stronger than the effect of pupils' school achievements in math and science.

    Magdalena
    Smyk